Wpływ stref czystego transportu na ograniczenia w ruchu pojazdów służbowych

Jakość powietrza w Unii Europejskiej stanowi jeden z głównych problemów, z którym od dekad próbują sobie poradzić tak organy unijne, jak i krajowe. Znaczący wpływ na środowisko niezmiennie od lat wywiera sektor transportowy, nie dziwi więc wzmożona aktywność w zakresie walki z trującymi nas spalinami. W wielu miastach europejskich dopuszczalne limity stężenia szkodliwych substancji w powietrzu są znacząco przekraczane, co wpływa na jakość życia mieszkańców oraz na ich zdrowie.

2019-06-18 08:13:24
Poziom :

Winę za to, według ekspertów, ponoszą przede wszystkim samochody napędzane silnikiem diesla, które nie spełniają norm określonych przez Unię Europejską. Jednym ze sposobów poprawienia jakości powietrza w miastach jest możliwość ustanowienia tzw. stref czystego transportu, po których mogą się poruszać tylko pojazdy napędzane paliwami alternatywnymi. Celem ustanowienia takiej strefy jest spadek emisji szkodliwych związków, w szczególności w centrach dużych miast.

Europejskie przykłady

W Polsce takie rozwiązanie jest nowością, bowiem zostało wprowadzone do porządku prawnego ustawą z dnia 11 stycznia 2018 roku o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Wejście w życie wyżej wymienionego aktu prawnego spowodowane było koniecznością wdrożenia do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE z dnia 22 października 2014 roku.

Podobne rozwiązania już klika lat temu wprowadziły państwa Europy Zachodniej, tworząc strefy, do których wjazd możliwy jest po wcześniejszym uregulowaniu opłaty. W Berlinie już od ponad dziesięciu lat z sukcesem funkcjonuje tzw. strefa ekologiczna, która umożliwia wjazd do centrum jedynie pojazdom z zieloną plakietką symbolizującą dopuszczalny poziom emisji spalin wytwarzanych przez samochód. W ślad za Berlinem poszły inne miasta niemieckie. Impulsem do tworzenia kolejnych stref ekologicznych było orzeczenie Federalnego Sądu Administracyjnego w Lipsku z dnia 27 lutego 2018 roku, zgodnie z którym miasta i gminy mogą wprowadzić zakaz poruszania się pojazdów z silnikami diesla niespełniających najnowszej normy emisji spalin Euro 6. Jednak i w tym zakresie swoboda gmin nie jest nieograniczona – możliwość ustanowienia takich stref uwarunkowana jest przede wszystkim poziomem zanieczyszczeń występujących na danym terenie. Wprowadzenie przez polskiego ustawodawcę możliwości tworzenia stref czystego transportu w miastach jest więc dużym krokiem naprzód w dziedzinie ograniczenia emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych.

Pierwszy: Kraków

Pierwszym i jak na razie jedynym miastem w Polsce, które zdecydowało się na ustanowienie takiej strefy, jest Kraków. Dnia 19 grudnia 2018 roku Rada Miasta podjęła uchwałę w sprawie ustanowienia strefy czystego transportu w jednej z dzielnic – na Kazimierzu. W założeniu strefa funkcjonować miała przez pół roku, w praktyce już pierwsze dwa miesiące jej istnienia ukazały wady, które sprawiły, że korzystanie ze strefy przynosiło więcej utrudnień, niż spodziewanych korzyści. Głośno wyrażane niezadowolenie mieszkańców, protesty ze strony właścicieli firm czy obniżenie liczby klientów w restauracjach doprowadziły do zmian. Przyjęte w marcu bieżącego roku poprawki do grudniowej uchwały w praktyce spowodowały likwidację strefy, bowiem zniesiono większość obostrzeń istniejących wcześniej. Najważniejsze wprowadzone do uchwały zmiany określają, że do strefy mogą wjeżdżać dostawcy w godzinach 6.00–12.00 oraz 16.00–20.00. Ponadto każda osoba przedstawiająca się jako klient lub kontrahent może wjeżdżać na obszar Kazimierza w godzinach 9.00–17.00. Przy takim unormowaniu sprawdzenie osób wjeżdżających do strefy jest praktycznie niemożliwe, zatem w godzinach 6.00–20.00 na obszar Kazimierza może bez opłaty wjeżdżać każdy dowolnym pojazdem. Uchwała zatem nie likwiduje strefy jako całości, ale ogranicza jej znaczenie na tyle, że w zasadzie przestaje ona istnieć.

Krakowska strefa czystego transportu zastąpiła tzw. strefę ograniczonego ruchu, której istnienie wiązało się z pewnymi kontrowersjami prawnymi. Legalność tej strefy zakwestionował bowiem wojewoda małopolski, wskazując na nierówne traktowanie mieszkańców poprzez dyskryminację osób ze względu na miejsce zamieszkania. Wojewoda małopolski, uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że drogi publiczne nie są budowane i utrzymywane na wyłączność jednej grupy użytkowników czy samorządu terytorialnego, ale w interesie wszystkich uczestników ruchu, którzy mają takie samo prawo do ich wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem. Sprawa trafiła przed Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który uchylił jednak akt nadzoru wydany przez wojewodę i orzekł o prawie miasta do utworzenia na Kazimierzu strefy ograniczonego ruchu. Pomimo tej decyzji władze Krakowa zdecydowały się na zastąpienie strefy ograniczonego ruchu nowym rozwiązaniem przewidzianym przez ustawodawcę – strefą czystego transportu.

Podjęcie uchwały o utworzeniu strefy czystego transportu nie jest obligatoryjne. Celem ustawodawcy było stworzenie dla samorządów narzędzia do walki z zanieczyszczeniami, dlatego też gminom pozostawiono pełną swobodę w zakresie podjęcia decyzji o ich utworzeniu. Uchwałę o ustanowieniu strefy czystego transportu podejmuje rada gminy. W danej uchwale określa granice obszaru takiej strefy, sposób organizacji ograniczenia wjazdu do strefy, jak i sposób podania do publicznej wiadomości treści uchwały o ustanowieniu strefy czystego transportu. Ustanowienie takiej strefy możliwe jest w miastach liczących powyżej 100 tysięcy mieszkańców. Najważniejszą kwestią dla kierowców pozostaje, jakie samochody będą mogły się po takich strefach poruszać bez dodatkowych opłat oraz jakie pojazdy wyłączone zostaną spod przepisów ustawy. Określone zostało, że do stref wjeżdżać bez opłaty mogą tylko pojazdy o niskiej emisji spalin, czyli samochody elektryczne, napędzane wodorem oraz gazem ziemnym. Wjazd dla pozostałych pojazdów wiązać się będzie z koniecznością dokonania opłaty w wysokości określonej przez radę gminy. Zwolnieni od dokonywania opłat za wjazd są też mieszkańcy takich stref, bez względu na posiadany samochód (o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t), co jest rozwiązaniem logicznym. Nie można bowiem wymagać, by ustanowienie strefy w obrębie ich miejsca zamieszkania wymuszało na nich zmianę pojazdu.

Istnieje oczywiście ustawowy katalog pojazdów zwolnionych z obowiązku dokonywania jakichkolwiek opłat za wjazd do strefy. Do pojazdów takich zaliczają się przede wszystkim środki transportu służb ratowniczych oraz służb bezpieczeństwa, pojazdy zarządu dróg, specjalistyczne transporty sanitarne czy autobusy szkolne. Ustawodawca przewidział również możliwość podjęcia przez radę gminy uchwały, na mocy której wyłączone od ograniczeń zostaną również pojazdy nieprzewidziane w ustawie. Wyłączenie to obowiązywać może tylko czasowo, do 3 lat od dnia powzięcia uchwały. Pojazdy takie zobowiązane będą ponadto do dokonywania ustalonej opłaty.

Z wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego strefy czystego transportu pojawiła się potrzeba ustanowienia znaków drogowych symbolizujących zarówno wjazd, jak i wyjazd ze strefy. Początek strefy wyznacza znak D-54. Przedstawia on wizerunek samochodu otoczony kołem, nad którym znajduje się napis „Strefa” w kolorze zielonym. Koniec strefy sygnalizuje natomiast znak D-55, który wyglądem odpowiada znakowi symbolizującemu wjazd do strefy z czerwonym przekreśleniem. Pojazdy niskoemisyjne powinny być odpowiednio oznakowane określonymi nalepkami, uprawniającymi do bezpłatnego wjazdu w strefę czystego transportu. Naklejki powinny znajdować się na przedniej szybie w jej prawym dolnym rogu.

W odniesieniu do pojazdów napędzanych gazem ziemnym posiadanie nalepki na szybie przyjęto jako zasadę bezterminową. Natomiast pojazdy o niskiej emisji spalin, czyli pojazdy elektryczne, napędzane wodorem lub gazem ziemnym od 1 stycznia 2020 roku zobowiązane będą do posiadania wyróżniających je tablic rejestracyjnych.

Pojazdy bez odpowiednich naklejek zobligowane będą do uiszczenia odpowiedniej opłaty w wysokości nieprzekraczającej 2,50 zł za godzinę. Warto wspomnieć, że uiszczenie danej opłaty nie zwalnia z obowiązku zapłaty za parkowanie na terenie strefy. Określenie wysokości stawki opłaty za wjazd do strefy ustalane będzie przez radę gminy. Nieprzestrzeganie obowiązujących na terenie strefy przepisów skutkować może – zgodnie z art. 96c kodeksu wykroczeń – nałożeniem na kierowcę kary grzywny w wysokości do 500 zł. Kontrole pojazdów przeprowadzane są przez policję oraz straż miejską.

W przypadku wjazdu nieuprawnionego pojazdu do strefy bez uiszczenia odpowiedniej opłaty mandat ponosi sam sprawca wykroczenia.  Gdy za naruszenie odpowiada pracownik używający samochodu służbowego, a mandat zostanie wystawiony w czasie postoju i nieobecności pracownika w pojeździe, wezwanie do zapłaty trafi na adres właściciela pojazdu. Właściciel pojazdu zobowiązany jest wówczas do wskazania odpowiednim organom osoby, która w danym czasie korzystała z samochodu służbowego. W sytuacji niewskazania sprawcy wykroczenia mandat opłacić będzie musiał sam pracodawca. Dlatego ważne dla przedsiębiorców jest prowadzenie odpowiednich rejestrów, umożliwiających identyfikację osób kierujących danym pojazdem.

Wynikająca z ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych możliwość ustanowienia strefy czystego transportu powstała w szczytnym celu walki ze spalinami, smogiem i korkami w centrach miast. Dlaczego więc na jej wprowadzenie zdecydowało się dotąd tylko jedno miasto w Polsce? Odpowiedzi na to pytanie można upatrywać w złożoności procesu powstawania strefy zarówno od strony technicznej, jak i organizacyjnej. Zmotoryzowane społeczeństwo polskie może obawiać się utrudnień, dlatego też niechętnie podchodzi do proponowanych rozwiązań. Ważnym aspektem tego problemu jest też to, że strefy czystego transportu są w Polsce rozwiązaniem zupełnie nowym, może więc do ich spopularyzowania potrzeba czasu? Najbliższe miesiące pokażą, czy inne miasta spróbują utworzyć strefy czystego transportu i z jakim skutkiem.

 

Autor: Paula Kuruc

aplikantka radcowska

Kancelaria Prawna Grzelczak Fogel i Partnerzy (GFP Legal)

https://gfplegal.pl/

patroni merytoryczni
  • PZPO
  • PSPA
  • SPRM
  • Piszcz i Wspolnicy
  • PZWLP
  • ITS
  • ZPL
  • PGM
  • GFP Legal
  • SKFS
  • PZPM
  • Partnerstwo dla bezpieczenstwa drogowego
ZNAJDŹ NAS: