Odszkodowania w leasingu i najmie – czy podlegają VAT?

Kary umowne oraz odszkodowania to należności często stosowane w obrocie profesjonalnym. Towarzyszą one również umowom najmu oraz leasingu pojazdów. W ten sposób wynajmujący (leasingodawca) może zabezpieczyć swój interes na wypadek dokonania w aucie przez najemcą uszkodzeń.

2019-04-30 22:57:36
Poziom :

Powszechną praktyką stosowaną w przypadku wynajmu aut są ustalenia umowne wskazujące na obowiązek zapłaty odszkodowania w przypadku zidentyfikowania w pojeździe szkód wymagających napraw lub zaistnienia sytuacji niezgodnego z umową używania pojazdu (np. palenie papierosów, przewożenie zwierząt wewnątrz samochodu, nieodpowiednie tankowanie paliwa, niewykonanie przeglądu okresowego zgodnie z planem obsługi pojazdu, niezgłoszenie szkody komunikacyjnej w określonym terminie, holowanie innych pojazdów wynajętym samochodem, przemieszczanie samochodu poza granice RP bez zgody wynajmującego) lub oddaniu przedmiotu najmu w stanie niekompletnym (np. brak tablic rejestracyjnych, brak kluczyków, brak kołpaka, radia i innych części wyposażenia pojazdu).

Obowiązek zapłaty odszkodowania może się również wiązać z drobniejszymi uszkodzeniami, które co do zasady nie podlegają naprawom (takie jak np. zadrapania, porysowania pojazdu).

Najemcy pojazdów odpowiedzialni są bo- wiem do zwrotu pojazdu w stanie niepogorszonym. Gdy tak się nie dzieje, muszą się liczyć z obowiązkiem zapłaty ekwiwalentu za poniesioną przez wynajmującego szkodę w pojeździe.

Na gruncie VAT tego typu płatności mogą jednak wzbudzać wątpliwości. Pyta- nie w tym zakresie jest fundamentalne: wiąże się z nimi obowiązek zapłaty podatku czy też nie?

Co do zasady opodatkowaniu VAT podlega dostawa towarów oraz świadczenie usług za odpłatnością. W systemie VAT opartym na dyrektywie VAT1, co do zasady, czynnościami podlegającymi opodatkowaniu są więc te, które przewidują zapłatę określonej ceny lub inną formę odpłatności za wykonane świadczenie.

Dostawa podlega więc opodatkowaniu VAT jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Problem jednak w tym, że jest bardzo cienka granica pomiędzy opodatkowanym VAT świadczeniem usług za wynagrodzeniem a sytuacją wypłaty odszkodowania w zamian za poniesioną szkodę. Jak bardzo ta granica jest cienka i jak wiele jest w tym zakresie wątpliwości, świadczą liczne spory podatników z fiskusem. Przepisy podatkowe nie definiują bowiem pojęcia odszkodowania. Zgodnie zaś z Kodeksem cywilnym zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z których szkoda wynikła. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmu- je straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

W jednej z ostatnich spraw, którą rozstrzygnął Wojewódzki Sąd Administracyjny, podatnik walczył za nieopodatkowaniem VAT płatności otrzymywanych w związku z uszkodzeniem najmowanych pojazdów. Podatnik argumentował, że kary umowne niepodlegające VAT powinny wynikać ze zdarzeń niezaplanowanych oraz niepożądanych, które w konsekwencji wiążą się z koniecznością naprawienia szkody. Od- danie przez korzystającego uszkodzonego przedmiotu umowy nie jest sytuacją, którą akceptuje i zgadza się wynajmujący w momencie podpisywania umowy najmu (nie- zależnie od stanu tego uszkodzenia). Taka sytuacja nie jest w praktyce wykluczona, jednakże nie zmienia to faktu, że wynajmujący w momencie podpisywania umowy najmu spodziewa się zwrotu przedmiotu najmu w stanie niepogorszonym (wynikającym z normalnego używania). Tym samym więc jego zdaniem z zakresu opodatkowania VAT wyłączone powinny być kary umowne dotyczące uszkodzeń samochodu, na które wy- najmujący nie wyrażał zgody w momencie zawarcia umowy najmu.

Organ interpretacyjny nie zaakceptował jednak takiego podejścia. W szczególności wskazał, że w przypadku przedmiotowych opłat – w związku z zawartą umową cywilnoprawną – mamy do czynienia ze świadczeniami wzajemnymi, bezpośredni- mi i ekwiwalentnymi, polegającymi z jednej strony na „przejęciu zobowiązań najemcy” przez wynajmującego, z drugiej strony – na zapłacie określonego w umowie wynagrodzenia. Zatem czynnością podlegającą opodatkowaniu jest przejęcie przez wy- najmującego zobowiązań najemcy w za- kresie naprawy pojazdu, a więc w istocie zwolnienie najemcy od zobowiązań w za- mian za należność wyrażoną w pieniądzu. Wpłacając tę opłatę, najemca dochowuje warunków umowy, ponosząc koszt nienależytego wykorzystywania pojazdu (uszko- dzenia) oraz zwalnia korzystającego z dal- szych roszczeń ze strony wynajmującego z tytułu oddania przedmiotu najmu w stanie pogorszonym.

Sprawa ostatecznie trafiła do sądu, jednak ten przyznał rację podatnikowi. W szczególności wskazał, że nie można po- wiedzieć, że wynajmujący świadczy w analizowanej sprawie jakiegoś rodzaju usługę na rzecz najemcy – to jest tak naprawdę wynagrodzenie za zmniejszenie wartości przedmiotu najmu, a jako takie nie może być ono opodatkowane VAT2.

W tej batalii podatnik wygrał. Jednak sprawy takie, jak opisana powyżej, mogą być nadal przedmiotem sporów z fiskusem. Warto więc przy odszkodowaniach zachować szczególną czujność w aspekcie VAT-u. Sam bowiem sposób zdefiniowania wskazany przez strony w umowie, wystawionym dokumencie z perspektywy VAT nie ma praktycznie żadnego znaczenia i nie przesądzi o podejściu do opodatkowania transakcji. Każdorazowo należy więc zbadać naturę płatności i odpowiedzieć sobie na pytanie, czy jest to płatność za świadczenie (które z perspektywy VAT jest w praktyce szeroko definiowane), czy też rekompensata za wyrządzoną szkodę. Dopóki wypłacone od- szkodowanie stanowi zadośćuczynienie za wyrządzoną szkodę lub za utracone przez podmiot korzyści, czynność tego rodzaju nie powinna być uznana za płatność za wykona- nie usługi podlegającej VAT.

Tekst: MAGDALENA JAWORSKA, senior manager w Crido Taxand, radca prawny, doradca podatkowy

patroni merytoryczni
  • GFP Legal
  • ITS
  • ZPL
  • PSPA
  • PZWLP
  • SPRM
  • PZPM
  • PZPO
  • PGM
  • SKFS
  • Piszcz i Wspolnicy
  • Partnerstwo dla bezpieczenstwa drogowego
ZNAJDŹ NAS: