Droga paliwa od produkcji po pistolet na stacji benzynowej

Jak wygląda droga, którą pokonuje paliwo z rur na dnie morza aż po pistolet na stacji benzynowej? Naszym celem jest prześwietlenie procesów technologicznych dostawców paliw, pokazując standardy technologiczne oraz procesy, jakie następują w poszczególnych etapach wytwarzania surowca i transportu paliw.

2018-07-03 11:14:22

Zanim paliwo trafi do zbiornika pojazdu, musi przebyć długą drogę. Paliwa stosowane w pojazdach z silnikami spalinowymi są mieszaniną wielu węglowodorów pochodzących z przeróbki ropy naftowej. Ze względu na rodzaj silnika – czy z zapłonem iskrowym, czy samoczynnym – paliwa charakteryzują się odmiennym składem frakcyjnym oraz właściwościami. O tym, jakie składniki znajdą się w danym paliwie, decyduje rafineria. Właśnie tam w trakcie procesów destylacji ropa naftowa jest dzielona na frakcje, które są następnie ze sobą mieszane w określonych proporcjach, aby uzyskać pożądany produkt końcowy. Od tego momentu rozpoczyna się cały szereg operacji logistycznych, mający na celu dostarczenie gotowych produktów do finalnego użytkownika.

Jak opowiada nam Aleksander Wasiura, ekspert ds. paliw w Circle K Polska, na terenie całego kraju znajduje się sieć terminali paliw, w których produkty dostarczone wcześniej z rafinerii są magazynowane w zbiornikach o dużej objętości (dochodzącej nawet do 100 tysięcy m3). W większości przypadków produkty jednego gatunku (np. olej napędowy) od różnych dostawców magazynowe są we wspólnych zbiornikach. Wyjątek stanowią produkty specjalne, takie jak olej napędowy arktyczny, który ze względu na swoje właściwości niskotemperaturowe składowany jest w specjalnie dedykowanych zbiornikach.

– Firma Circle K za pomocą dedykowanej floty autocystern odbiera zakontraktowane ilości paliw z terminali paliw w celu ich dystrybucji na stacje oraz do klientów końcowych. Cysterny używane w naszej flocie dostosowane są do systemu hermetycznego napełniania, który zapobiega emisji węglowodorów do atmosfery w trakcie procesów logistycznych. Dodatkowo cała nasza flota pozostaje pod ścisłym nadzorem. Wszystkie pojazdy wyposażone są w lokalizatory położenia i czujniki stanu poszczególnych elementów ciągnika czy cysterny. Daje to nam pełny obraz drogi, jaką przebywa paliwo. W celu zapobieżenia ewentualnym błędom przy rozładunku na naszych stacjach został zainstalowany system, który zapobiega zmieszaniu różnych gatunków paliw – mówi Aleksander Wasiura.

Jak podkreśla ekspert Circle K, nad jakością paliwa w całym systemie dystrybucji oraz na stacjach czuwa FQMS, czyli Fuel Qualiity Management System.

W jego ramach zewnętrzne, akredytowane laboratoria przeprowadzają kontrole jakości próbek paliwa ze stacji Circle K. – Znakomita część kontroli jest niezapowiedziana. Jest to dodatkowy element zapewniający najwyższą jakość paliwa poza obligatoryjnym systemem monitorowania i kontrolowania jakości paliw obowiązującym w Polsce – dodaje Aleksander Wasiura. Ekspert Circle K Polska zaznacza, że istotnym elementem całego łańcuch dostaw jest również proces uszlachetniania paliwa, w trakcie którego powstają paliwa miles oraz milesPLUS. – Proces ten odbywa się w trakcie załadunku autocysterny w terminalu paliw. W momencie załadunku konkretnej komory autocysterny określonym rodzajem paliwa ze specjalnej instalacji podawana jest ściśle określona ilość zaawansowanego dodatku, którego celem jest poprawa właściwości paliwa. Dodatek aplikowany do naszych paliwie jest zastrzeżony i może być stosowany tylko w paliwach miles i milesPLUS dostępnych na stacjach Circle K. Z przeprowadzonych badań wynika, że pozwala on na zmniejszenie zanieczyszczeń kluczowych elementów silnika, takich jak wtryskiwacze czy zawory dolotowe, a tym samym sprawia, że proces spalania paliwa w silniku odbywa się w sposób efektywny i całkowity. Dzięki temu konsumpcja paliwa może zostać zredukowana o średnio 3%, a do atmosfery trafi mniej toksycznych związków w spalinach. Dodatkowo zapobiega to tworzeniu się nowych osadów w silniku – mówi specjalista z Circle K.

Trochę historii technologii

Warto zaznaczyć, że przetwórstwem ropy naftowej zajmuje się przemysł rafineryjny, który przerabia ją w rafineriach. I tak pierwsza polska kopalnia ropy powstała w 1854 r. z inicjatywy Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce koło Krosna, zaś zaledwie dwa lata później w Ulaszowicach koło Jasła powstał pierwszy polski zakład destylacji ropy naftowej.

Natomiast jedna z najstarszych rafinerii na świecie znajduje się w Gorlicach i powstała w 1884 r.

Działa to tak, że ropa w rafinerii jest magazynowana w ogromnych zbiornikach, z których potem trafia do instalacji przetwórczych. Aby wyodrębnić jej poszczególne składniki, np. benzynę, stosuje się destylację frakcyjną. Przeprowadza się ją w wysokiej wieży, zwanej kolumną rektyfikacyjną, gdzie ropa jest podgrzewana do bardzo wysokich temperatur. W miarę oziębiania się jej opary wracają do stanu płynnego, rozdzielając się na poszczególne produkty. W produkcji benzyny funkcjonują dwa bardzo ważne pojęcia: kraking i reforming. Kraking to kontrolowany rozkład długich węglowodorów na związki o krótszych łańcuchach węglowych, takich, jakie występują w benzynie i oleju napędowym. Kraking może być inicjowany termicznie, katalitycznie lub radiacyjnie (z użyciem promieniowania jonizującego). Reforming to proces stosowany w celu otrzymania paliw o wysokiej liczbie oktanowej. Warto dodać, że z ropy powstaje nie tylko benzyna, ale także nafta, oleje, parafina, smary, asfalt i inne materiały syntetyczne.

Transport do dystrybutora

Paliwo wyrusza w drogę na stację benzynową w cysternach, których maksymalna pojemność to 50 tys. l. Cysterny mogą mieć osobne części – na benzynę, alkohol oraz na ropę do silników Diesla. Opróżnienie takiej cysterny trwa zazwyczaj jedynie około 15 min. Podczas przelewania benzyny należy zachować środki ostrożności ze względu na łatwopalne opary. Odpowiednie uziemienie to podstawa. Najczęściej wystarczy miedziany lub żelazny przewód przymocowany do podwozia. Również rury do przelewania paliwa wykonane są z materiałów niewchodzących w reakcje chemiczne z paliwem.

Warto sobie uzmysłowić, że jeszcze do 1916 r. dystrybutory nie pokazywały ilości wlewanego do baku paliwa.

Mało tego, samochody także nie miały takich wskaźników, zaś kierowcy byli zmuszeni całkowicie zaufać sprzedawcom. Dopiero właśnie w 1916 r. Jack Flockenstain stworzył przezroczystą miarkę ilości wlewanego paliwa i rozpoczął produkcję własnych pomp właśnie z takimi miarkami. Pompy o okrągłej, przypominającej zegar tarczy pojawiły się w 1925 r., ale nadal wskazywały one jedynie miarę wlanego do baku paliwa. Pompy pokazujące zarówno ilość, jak i cenę benzyny, zostały wynalezione dopiero 1934 r. Obecnie zbiorniki gromadzące paliwo na stacjach benzynowych najczęściej wykonane są ze stali węglowej i zazwyczaj mają pojemność ok. 30 tysięcy litrów. W ich wnętrzu montuje się czujniki monitorujące ilość paliwa w zbiorniku, jego temperaturę i sprzedaną ilość. Dopiero ze zbiornika, za pomocą specjalnych pomp znajdujących się pod ziemią, paliwo trafia do dystrybutora, a z niego już do baków samochodów.

Technologia w PKN Orlen

Według biura prasowego PKN Orlen standardy technologiczne oraz procesy, jakie obowiązują w płockim narodowym koncernie i następują w poszczególnych etapach wytwarzania produktu i transportu paliw gwarantują, że najwyższa jakość paliw opuszczających Zakład Produkcyjny w Płocku jest taka sama w czasie tankowania na stacjach Orlenu. Celem działania Orlenu jest dobranie (skomponowanie) paliwa o jakości zapewniającej: właściwe spalanie, z wydzieleniem odpowiedniej dawki energii, pracę silnika bezpieczną dla użytych materiałów konstrukcyjnych oraz minimalizację wpływu na środowisko naturalne. Efektem finalnym jest paliwo – benzyna czy olej napędowy – najwyżej jakości, spełniające wymagania dla produktów handlowych zawarte w Zakładowych Normach PKN Orlen. Dlatego kontrola wymagań produktów finalnych to tylko końcowy etap produkcji paliw. Aby mieć pewność zachowania najwyższych parametrów jakościowych, paliwa wytwarzane przez Orlen są kontrolowane na każdym etapie produkcji, a także podczas transportu do stacji benzynowej.

Produkcja benzyn wymaga zaangażowania m.in. destylacji rurowo-wieżowych, krakingu katalitycznego, alkilacji, odsiarczania benzyny krakingowej, reformingów, izomeryzacji, hydrokrakingu, komponowania benzyn i innych, łącznie 12 instalacji ciągu produkcyjnego. Z kolei olej napędowy w fazie produkcji „przemierza” m.in. destylacje rurowo-wieżowe, instalację hydroodsiarczania olejów napędowych, hydrokraking, hydroodsiarczanie gudronu, w sumie 11 instalacji. Na każdej z wymienionych instalacji – zarówno w przypadku benzyn, jak i oleju napędowego – szczegółowo badana jest jakość produkowanych paliw.

Warto pamiętać, że ciąg logistyczny w Zakładzie Produkcyjnym Orlenu oparty jest głównie o tłoczenia rurociągowe, co także pozwala na zachowanie wysokiej jakości paliw.

Każda instalacja produkcyjna w Płocku została wybudowana w oparciu o sprawdzoną licencję i przetestowane możliwości uzyskania produktu o wymaganej jakości, stanowiącego surowiec dla kolejnej jednostki. Na instalacjach obowiązują Instrukcje Technologiczne, które stanowią „instrukcje obsługi” danych procesów. Zawierają one, oprócz podstawowych informacji o procesie, warunki prawidłowej pracy, wymagania zasilania i odbioru, parametry pracy, informacje o sposobach reagowania na zakłócenia, przeciwdziałanie zaburzeniom różnego rodzaju, parametry wydajnościowe i inne. Instrukcje stanowiskowe są instrukcjami niezbędnymi do obsługi konkretnych węzłów i sekcji instalacji i prowadzenia prawidłowej pracy.

Dla strumieni podstawowych opuszczających instalacje, mających miarodajny wpływ na wynik produktu końcowego, obowiązują Warunki Techniczne (WT), opisujące m.in. wymagania jakościowe, które muszą być spełnione w toku bieżącej produkcji. Ze względów technicznych (produkcja ciągła z mieszaniem strumieni) strumienie podlegają kontroli okresowej. Kontrola jakości strumieni prowadzona jest w oparciu o założony indywidualny harmonogram kontroli jakości, tzw. grafik analiz. Parametry jakościowe strumieni wewnętrznych również są badane zgodnie z grafikiem analiz. Parametry wymagań jakościowych analizowane są na zgodność z zapisami WT, ZN bądź instrukcji technologicznej przez zewnętrzne laboratoria analityczne, korzystające z unormowanych metod oznaczeń, a wyniki umieszczane w dedykowanym systemie bazodanowym z możliwością odtworzenia każdego wpisanego wyniku. System obsługuje ponad 27 tys. zdefiniowanych punktów poboru próbek, analizowanych w 71 pracowniach laboratoryjnych. Często dla strumieni newralgicznych stosowana jest analiza oparta o analizatory „online”, które przy swoim krótkim czasie próbkowania gwarantują bieżący odczyt mierzonego parametru strumienia.

Jak podaje biuro prasowe PKN Orlen, potwierdzeniem prawidłowości funkcjonowania powyższych procedur związanych z produkcją jakościowych paliw jest posiadanie przez PKN Orlen S.A. certyfikatu ISO 9001 (PDF w załączeniu dla Zakładu Produkcyjnego oraz poszczególnych baz paliw). W przypadku transportu gotowych paliw koleją realizowanego przez Spółkę z naszej Grupy Kapitałowej Orlen KolTrans w całym łańcuchu logistycznym jednym z elementów realizowanych przez pracowników Orlen KolTrans jest nalew produktów naftowych do cystern kolejowych.

Sam proces realizowany jest na terenie Terminala Paliw PKN ORLEN w Ostrowie Wlkp.

Produkty dostarczane transportem rurociągowym z Płocka do Ostrowa Wlkp. nalewane są do wagonów kolejowych i dalszy transport realizowany jest po liniach kolejowych. Zadaniem KolTransu jest, aby podczas transportu cały skład dotarł w nienaruszonym stanie, który na stacji odcelowej przekazywany jest pracownikom bocznicy / stacji. Jak twierdzi biuro prasowe płockiego koncernu, powyższe standardy dotyczące produkcji i transportu paliw Orlenu gwarantują, że kierowcy wlewają do baku auta na stacjach Orlen paliwa takiej samej najwyższej jakości jak te, które opuszczają naszą rafinerię (Zakład Produkcyjny) w Płocku.

Artykuł ukazał się w numerze czerwcowym magazynu FLOTA.

Autorem publikacji jest Piotr Mieszkowski. CZYTAJ TAKŻE inne publikacje autora.

patroni merytoryczni
  • Partnerstwo dla bezpieczenstwa drogowego
  • PGM
  • PSPA
  • SKFS
  • ZPL
  • PZPM
  • PZPO
  • PZWLP
  • GFP Legal
  • ITS
  • Piszcz i Wspolnicy
ZNAJDŹ NAS: