Udostępnienie samochodu służbowego osobie trzeciej przez pracownika

Czy powierzenie pracownikowi firmowego samochodu oznacza, iż może on udostępnić go – choćby na krótki okres – innemu kierowcy? Czy korzystanie z pojazdów służbowych przez osoby trzecie niesie za sobą dla firmy jakieś ryzyka? Na te pytania odpowiemy w ramach niniejszego artykułu.

2018-06-13 12:21:01

Udostępnianie przez pracowników firmowego samochodu osobom trzecim to kwestia, która w wielu firmach pozostawiona jest poza jakąkolwiek kontrolą. Często nie tylko nie zabrania się tego rodzaju postępowania, ale nawet nie wprowadza w tym zakresie żadnych ograniczeń. Choć oczywiście takie podejście nie jest niezgodne z prawem, to jednak niesie za sobą dla pracodawcy szereg ryzyk.

Odpowiedzialność finansowa

Pracodawca jako posiadacz pojazdu – niezależnie od modelu finansowania floty (własność, leasing, najem) – ponosi odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom trzecim w związku z ruchem tego pojazdu na zasadzie ryzyka. Jeżeli więc pracownik udostępni pojazd innemu kierującemu, a ten ostatni spowoduje wypadek bądź kolizję, w wyniku której zniszczeniu ulegnie czyjeś mienie lub dojdzie do uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, to pracodawca nie uniknie za to odpowiedzialności. Firma będzie więc odpowiadać za tego rodzaju zdarzenie pomimo tego, że sprawca nie był jej pracownikiem. Oczywiście, w Polsce funkcjonuje system ubezpieczeń OC, dzięki któremu tego rodzaju szkoda powinna zostać zrekompensowana przez ubezpieczyciela.

Jednak należy mieć na uwadze, że osoba poszkodowana ma możliwość wyboru tego, od kogo będzie dochodziła odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Może więc skierować powództwo przeciwko ubezpieczycielowi, firmie będącej posiadaczem pojazdu lub obu tym podmiotom łącznie. Niewykluczone więc, że pomimo posiadania OC pracodawca będzie musiał wziąć udział w toczącym się procesie, co wiąże się choćby z kosztami zastępstwa prawnego. Nie należy również zapominać, że polisa OC ma swoje limity (w przypadku szkód na osobie jest to 5 milionów euro, a w odniesieniu do szkód na mieniu 1 milion euro). Dlatego też, w tych wyjątkowych sytuacjach, kiedy wartość szkody przekroczy wspomniane progi, odpowiedzialność finansową ponad ich wysokość może ponieść pracodawca. Przykładem takich zdarzeń są wypadki z udziałem pociągów pasażerskich czy sytuacje, w których kierowca uszkadza istotny element infrastruktury, powodując konieczność przeprowadzenia kosztownych prac naprawczych (np. uszkodzenie przęsła mostu lub wiaduktu).

Brak prawa jazdy

Rozważając kwestię udostępnienia przez pracownika samochodu służbowego osobom trzecim, należy odpowiedzieć na pytanie, co w sytuacji, gdy pracownik zezwoli na kierowanie pojazdem przez osobę nieposiadającą uprawnień? Chodzi tutaj nie tyle o zachowania umyślne, lecz bardziej o pewne zaniedbania, kiedy pracownik nie zweryfikuje, czy osoba, której udostępnia pojazd, ma prawo jazdy odpowiedniej kategorii. Po pierwsze, wydaje się, iż brak procedur związanych z udostępnianiem firmowych samochodów innym niż pracownicy osobom, może w takich sytuacjach powodować odpowiedzialność wykroczeniową kierownictwa firmy za dopuszczenie do prowadzenia pojazdu przez osobę nieposiadającą uprawnień.

Po drugie, w przypadku gdy w wyniku korzystania z pojazdu przez osobę bez prawa jazdy dojdzie do powstania uszkodzeń w tym pojeździe, pracodawca może mieć spore problemy z likwidacją szkody z polisy auto casco.

Warunki ubezpieczenia wyłączają zwykle bowiem odpowiedzialność ubezpieczyciela w tego rodzaju przypadkach.

Udostępnienie pojazdu a umowa leasingu

Zastanawiając się nad regulacją udostępniania pojazdów osobom trzecim, należy brać pod uwagę zawartą umowę leasingu lub wynajmu (jeżeli firmowe auto jest w ten sposób finansowane). Już bezpośrednio z kodeksu cywilnego wypływa bowiem zakaz oddawania przedmiotu leasingu do używania osobie trzeciej bez zgody finansującego. Tego rodzaju działanie stanowi naruszenie umowy leasingowej i może skutkować jej wypowiedzeniem ze skutkiem natychmiastowym z wszelkimi związanymi z tym konsekwencjami finansowymi.

Natomiast z treści samej umowy mogą wynikać dodatkowe uregulowania w tym zakresie.

Na marginesie należy wspomnieć, że w umowach na leasing czy wynajem pojazdów bardzo często znajdują się klauzule wymagające wyraźnej zgody właściciela na udostępnienie pojazdu jakiejkolwiek osobie spoza kręgu zatrudnionych w danej firmie.

Jak przeciwdziałać problemom?

Pierwszym i podstawowym krokiem jest wdrożenie w firmie polityki flotowej regulującej zasady korzystania z pojazdów służbowych, a jeśli taka polityka już obowiązuje – uzupełnienie jej o odpowiednie regulacje. Możliwych rozwiązań jest kilka, przy czym wybór właściwego podejścia wymaga analizy sytuacji w firmie. Przykładowo, jeśli u danego pracodawcy obowiązuje generalny zakaz korzystania z pojazdów służbowych do celów prywatnych, optymalnym rozwiązaniem wydaje się ewentualne zezwolenie na wzajemne udostępnianie pojazdu między pracownikami firmy. Natomiast jeśli pracodawca zezwala na jazdy prywatne, celowe wydaje się zezwolenie na prowadzenie pojazdu przez małżonka/partnera i ewentualnie innych członków najbliższej rodziny, przy czym można dodatkowo dookreślić, w jakich sytuacjach jest to dozwolone (np. w długiej trasie, w razie zasłabnięcia pracownika itp.). W każdym przypadku należy też wyraźnie nałożyć na pracownika obowiązek, aby przed ewentualnym udostępnieniem pojazdu sprawdził, czy dana osoba ma ważne prawo jazdy określonej kategorii.

Odpowiedzialność pracownika

Jeżeli pracownik naruszy reguły wynikające z polityki flotowej, w szczególności udostępni służbowy pojazd wbrew zakazowi pracodawcy, możliwe jest wyciągnięcie wobec niego konsekwencji służbowych. Pracodawca będzie mógł między innymi nałożyć na pracownika karę porządkową w postaci upomnienia lub nagany. Ponadto będzie mógł rozważyć rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem, a w skrajnych przypadkach również w trybie dyscyplinarnym. Niezależnie od powyższego, jeśli wskutek niesubordynacji pracownika została firmie wyrządzona szkoda, pracodawca będzie miał możliwość dochodzenia stosownego odszkodowania z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z prawa pracy.

Autorką tekstu jest aplikantka radcowska Paulina Szukalska, Kancelaria Prawna GFP Legal.

Artykuł pochodzi z majowego wydania magazynu FLOTA.

patroni merytoryczni
  • PZWLP
  • Piszcz i Wspolnicy
  • SKFS
  • PSPA
  • PZPO
  • PGM
  • ITS
  • ZPL
  • PZPM
  • Partnerstwo dla bezpieczenstwa drogowego
  • GFP Legal
ZNAJDŹ NAS: